شیوه شاعری حافظ

شعر حافظ همه بیت الغزل معرفت است

آفرین بر نفس دلکش و لطف سخنش

موضوع : شیوه شاعری حافظ
منبع مورد استفاده : دیوان حافظ به کوشش دکتر ابراهیم قیصری ۱۳۱۵ – مشخصات نشر:  تهران : جوانه رشد ، چاپ اول ، بهار ۱۳۸۹
بر اساس نسخه تصحیح شده علامه قزوینی و دکتر غنی و مقابله با چهارده نسخه تصحیح شده معتبر
توضیحات شیوه شاعری برگرفته یا کپی برداری شده از هیچ منبع چاپی و الکترونیکی نیست و نقل آن با رعایت قوانین حق مولف(اشاره به نام سایت و نگارنده) بلا مانع می باشد.
ابیاتی که انتخاب شده از دیدگاه بنده ، نمونه هایی تمام عیار از هنر شاعری و سبک سرودن شاعر است که تعمق در چرائی واژه گزینی ها می تواند برای پژوهندگان شعر راهگشا باشد و هدف از تشریح اینچنینی ابیات نه ترجمه شعر بوده و نه تفسیر آن بلکه به نوعی نگاهی است به شعر از دیدگاه شیوه شاعری و روش واژه گزینی شاعر:

۱

به بوی نافه ای کاخر صبا زان طره بگشاید          ز تاب جعد مشکینش چه خون افتاد در دلها
 

به بوی

حافظ گاهی اوقات از عبارت به بوی به معنای به امید استفاده می کند مانند:

 چه جورها که کشیدند بلبلان از دی – به بوی آنکه دگر نوبهار باز آید

 یا :

چه آسان می نمود اول غم دریا به بوی سود – غلط کردم که این طوفان به صد گوهر نمی ارزد

ولی از آنجا که در ادامه واژه نافه می آید و مفهوم کلی بیت بر عطر مو دلالت دارد استفاده از “به بوی”در این بیت هر دو معنی را به ذهن متبادر می کند(عطر و امید) و این هنر واژه گزینی حافظ است که در بیتی مشابه نیز از به بوی با دو معنی عطر و امید استفاده کرده است:

به بوی زلف و رخت می روند و می آیند صبا به غالیه سائی و گل به جلوه گری

اگر فرضا می سرود که: به شوق نافه ای کاخر … یا به شوق زلف و رخت می روند و می آیند ” هنر خاصی در این واژه گزینی به کار نرفته بود.

نافه ای

نافه : کیسه کوچکی (از جنس موهای در هم تنیده است) که زیر شکم آهوی مشک قرار دارد و مشک از آن خارج می شود (دهخدا)

کاخر صبا

صبا : بادی که مابین مشرق و شمال می وزد (دهخدا)

باد صبا هم طره را می رقصاند و هم عطر نافهرا منتشر می کند

زان طره

طره : دسته موی تابیده در کنار پیشانی است(فرهنگ فارسی عمید)

 طره و نافه از لحاظ اینکه به نوعی موی تابیده هستند با هم شباهت داشته و در رنگ مشکی نیز مشابه یکدیگرند

بگشاید

فعل “بگشاید” نیز برای نافه و طره مصداق دارد چرا که تا نافه گشوده نشود عطر آن به دست نمی آید و گشوده شدن طره به وسیله باد صبا نیز بیانگر همین موضوع است زیرا عطر موی مشکین را پراکنده می سازد

ز تاب جعد مشکینش

ازتاب :(تاب هم به معنای تابیدگی مو مانند نافه و هم به معنای  موج های مو است) جعد: موی مجعد است (موی درهم تابیده مانند نافه) مشکینش: (مشکین: هم اشاره به عطر مو دارد و هم اشاره به رنگ مو- مشکین و مشکی)

چه خون افتاد در دلها

بخش پایانی این بیت به نوعی دیگر بازسازی نافه است( وقتی  جعد مشکین با خون درمی آمیزد، زیرا پیشینیان معتقد بودند نافه خون بسته ای است که در گرهی از موی تابیده زیر شکم آهو قرار دارد )و چه خون افتاد در دلها اشاره ای غیر مستقیم به موج های مو است  که موج زدن خون در دل را نیز یاد آوری می کند.

 

 

 

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *